به انجمن های تخصصی دانلود رایگان خوش آمدید
نام کاربری یا ایمیل:  
پسورد:     
ثبت نام | بازیابی پسورد
ثبت نام راهنما لیست اعضا مشاهده ارسال های جدید مشاهده ارسال های امروز
X اطلاعات تالار نشان میدهد که شما عضو نیستید. لطفا از این لینک در کمتر از 1 دقیقه ثبت نام کنید



ارسال موضوع  ارسال پاسخ 
 
امتیاز موضوع:
  • 1 رأی - میانگین امیتازات : 5
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5

همه چیز درباره سنتور

نویسنده پیام
*
ارسال ها: 16,155
اعتبار: 226
سپاس کرده: 3,004
سپاس شده: 9,457 در 5,513 موضوع

امتياز: 6,430.12

ارسال: #1
همه چیز درباره سنتور
یكی از خوش صداترین و قدیمیترین سازهای ایرانی است. ساخت آن را به فیلسوف نظریهپرداز و موسیقیدان بزرگ ابونصر فارابی نسبت دادهاند. موسیقی یك جریان دائماً نر شونده است كه بیكرانگی طبیعت و هستی، محرك اصلی تحولپذیری و تنوع نامحدود آن است. تفاوت مهارت در نوازندگی سنتور از قبل تا به امروز به حدی قابل حس است كه لازم به توضیح نیست.
سنتور از جعبهای ذوزنقهای شكل تشكیل شده كه شش ضلعی و توخالی است. بلندترین ضلع نزدیك به نوازنده و روبروی او قرار میگیرد. تمام ساختار اضلاع این جعبه از چوب ساخته شده است. داخل این جعبه قطعه چوبهایی استوانهای شكل بین صفحه رو و زیر به نام پل به صورت عمودی قرار میگیرد چوبهای رو و زیر سنتور را «صفحه» و كنارهها را كلاف میگویند. در دو كناره راست و چپ صفحه رو، دو قطعه چوب به نام شیطانك كه روی هر كدام مفتولی فلزی قرار دارد نصب میشود. بر روی ضلع سمت راست كلاف، مفتولهائی ضخیم به اسم گوشی و بر روی ضلع سمت چپ كلاف، مفتولهای نسبتاً باریكتری به اسم سیمگیر وجود دارد.
بر روی سطح فوقانی دو ردیف خرك چوبی قرار دارد كه از روی هر كدام چهار سیم همكوك عبور كرده است كه البته هر كدام از سیمها به طور جداگانه از یك طرف به سیمگیر و از طرف دیگر به گوشی متصل میشود. سنتورها از نظر اندازه و تعداد خركها متفاوتند كه عبارتند از:
9 خرك 10 خرك 11 خرك 12 خرك
كه در عصر حاضر استفاده از سنتورهای 9 خرك متداولتر است و البته سنتورهای 12 خرك نیز تا حدودی مورد استفاده قرار میگیرد. ارتفاع خركها بین 20 تا 24 میلیمتر است. بر روی خرك شیاری واقع شده كه مفتولی از جنس استیل (ساچمه) روی آن قرار میگیرد كه محل نگهداری سیمهاست.
سنتورهای 9 خرك از 72 سیم تشكیل شده است كه در ساخت سنتور از سیمهایی با جنسهای متفاوت استفاده میشود. انواع سیم:

* سیم سفید بهلری ساخت آلمان 40%
* سیم سفید كرم ساخت آلمان 38%
* سیم سفید نقره ساخت سوئیس 40%
* سیم زرد بهترین نوع ساخت آلمان 40%

بر روی صفحه فوقانی دو گل وجود دارد كه هر كدام در جای مخصوصی وجود دارند و در شكل ظاهری و صدادهی ساز تأثیر به سزایی دارد. نحوه خركگذاری:
متأسفانه به دلیل اینكه موسیقی سنتی ما در جایگاه و ارزش واقعی خودش قرار نگرفته و تحقیقاتی مبنی بر اندازههای استاندارد قسمتهای مختلف هر سازی انجام نشده است هنوز سازندگان سازهای اصیل ما به طور دلخواه ساز میسازند. ولی به طور كاملاً تقریبی گفته میشود كه فاصله خرك اول سیمهای سفید (در سنتورهای 9 خرك) تا كلاف سمت چپ 28 سانتیمتر و فاصله خرك نهم تا كلاف سمت چپ 14 سانتیمتر میباشد و همچنین فاصله خرك اول سیمهای زرد تا كلاف سمت راست 13 سانتیمتر و خرك نهم تا كلاف سمت راست 6 سانتیمتر است. ولی در عصر حاضر برای سیمهای سفید خرك را آن قدر جا به جا میكنند تا یك نت مشترك در سیمهای سفید و پشت خرك با هم همصدا شوند بطور مثال نت سل، آن قدر خرك را با ضربات آهسته كلید به عقب و جلو هدایت میكنند تا سیم نت سل سیمهای سفید با سیم نت سل پشت خرك هم صدا شود و این روند در بقیه نتها و سیمها نیز اعمال میشود. چگونه صدا در سنتور ایجاد میشود؟
نحوه تولید صدا در ساز سنتور در مبحث تار مرتعش در فیزیك صوت تعریف میشود. قبلاً از اینكه به چگونگی تولید صدا در سنتور بپردازیم لازم به ذكر میدانم كه مقداری در مورد ساختمان چوبها بحث كنیم. تجربه و علم ثابت كرده است كسانی كه با علم آكوستیك و همچنین با ساختمان سلولی چوبهای مختلف آشنایی دارند سازندگان موفقی بودهاند و در ابتدای كار خویش تجربیات اساتید سازندهای را كه طی 30 سال ساخت به دست آوردهاند را به طور علمی در اختیار دارند. چوبها دارای ساختمانی متفاوتند در بعضی نقاط سختی آنها زیاد، در برخی نقاط سختی آنها كم و در بعضی نقاط متعادل است. نكته مهم اینجاست كه اگر سازنده با مولفولوژی چوب آشنا نباشد صدای سازی كه میسازد قطعاً دلنشین نخواهد بود زیرا برحسب تمایل مردم مشرق زمین به صداهای گرم و پر هارمونیك كه در اصطلاح موسیقی (Warm) نامیده میشود هر چه صدا پر هارمونیكتر باشد دلنشینتر است توجه به سختی چوب در نقاط مختلف باعث میشود كه سازنده در برخی نقاط بیشتر قلم بزند و برخی نقاط كمتر این عمل باعث میشود تا امواج حاصل شده به موانع سخت برخورد نكنند و موج بر روی خودش بازگشت نكند و تولید هارمونیهای بیشتر متوقف نشود. نحوه صدادهی سنتور به اینگونه است كه با ضربه وارد كردن به وسیله مضراب به یكی از سیمها، سیم شروع به ارتعاش میكند قسمتی از این ارتعاش به خركها، قسمتی از ارتعاش به سیمگیرها و بخشی از آنها به گوشیها انتقال مییابد سپس از خركها به صفحه رو و از كنارهها به صفحه زیر منتقل میشود از صفحه رو به پلهایی كه در داخل سنتور قرار دارد انتقال مییابد و در نهایت صدا از سنتور خارج میشود نوع پلگذاری و تعداد پلهای بكار رفته و موقعیت قرار گرفتن پلها در داخل سنتور و اندازه قطر پل و جنس آن از جمله عوامل كلیدی تولید صدای خوب در ساز میباشد. سازندگان اعتقاد دارند كه هر چه چوبهای بكار رفته در ساخت ساز قدیمیتر باشد بهتر است زیرا آنها اعتقاد دارند كه چوب در اثر گذشت زمان تمامی افت و خیزهای خود را پشت سر میگذارد و بعد از ساخت ساز نه تنها تغییری در بافت سلولی آن ایجاد نمیشود بلكه چوب با ایجاد هارمونیهای متوالی و متعدد اخت میشود و صدای نرم و لطیفی پیدا میكند. هر گونه تغییر در ضخامت قسمتهای مختلف میتواند مؤثر باشد در تحقیقی كه به صورت عملی خود اینجانب به همراهی یكی از استادان خویش انجام دادم به این نكته دست یافتم. ما با برداشتن مفتولهای سیمی از روی شیطانك و گذاشتن ساچمههایی جداگانه برای هر چهار سیم به این نتیجه رسیدیم كه سازهایی كه دارای صدایی خشن و زبر بودند با این تغییر دارای صدایی نرم و لطیف میشدند اما مشكل این طرح در اینجا بود كه سیمهای زرد كوك را به سرعت از دست میدادند و كوك خالی میكردند این طرح در اتاق ساز سازان خانه موسیقی نیز مورد بحث واقع شد. چند نكته جهت نگهداری سنتور:

* 1- هنگامی كه قصد بیرون آوردن سنتور از جعبهاش را داریم به هیچ وجه نباید گوشیهای آن را بگیریم بلكه باید با یك دست كلاف سمت چپ و با دست دیگر زیر سنتور را بگیریم این عمل باعث میشود كه به گوشیها فشاری وارد نشود و گوشیها در جای خود بازی نكنند و كوك ساز نیز تغییری نكند.
* 2- هنگام تمرین نباید روی سیمهای سنتور دست بگذاریم زیرا حرارت دست و عرق دست اثرات نامطلوبی بر روی سیم و درنتیجه بر كوك سنتور میگذارد.
* 3- پس از تمرین باید سنتور را در داخل جعبهاش قرار دهیم تا از معرض گرد و غبار و زنگزدگی سیمها در امان باشد.

لازم به ذكر میدانم كه مقداری در مورد كوك ساز سنتور توضیحاتی را ارائه دهم. كوك سنتور جزو سخترین سازهای موسیقی اصیلمان به حساب میآید. خارج از كوك فاصله سری و كرن كه موسیقی ما را از موسیقی غرب متمایز میسازد بقیه فاصلهها را با در دست داشتن دیاپازون میتوان كوك كرد اما نتهایی كه احتیاج دارند كه آنها را ربع پرده كوك كنیم كاملاً حسی و شنیداری هستند. زیرا به دلیل علمی نبودن و استاندارد نكردن فواصل ربع پرده موسیقی كشورمان یعنی سری و كرن بوسیله اساتید هنوز معلوم نیست كه از لحاظ فركانس و در مبحث فاصله و كما، سری و كرن در كجا قرار دارند حتی با تحقیقی كه برخی دانشجویان دانشگاه تهران به همراه استاد داریوش صفت و برخی از اساتید دیگر انجام دادند و گام ایرانی را به 1200 سانتیمتر تقسیم كردن و سری و كرن را در آنجا تعریف كردند اما در سازهای مختلف صدای ربع پرده متفاوت است زیرا طبق شنیدههای خود اینجانب (لا) كرنی كه استاد پایور در دستگاه سه گاه كوك میكنند با لای كرنی كه استاد علیزاده در همان دستگاه كوك میكنند متفاوت است.
استاد قدرت الله ستایش فواصل ربع پرده را این چنین تعریف میكنند قبل از هر چیز لازم است كه یك سری از تعاریف را مرور كنیم. در موسیقی اختلاف زیر و بمی یا نسبت فركانس دو صدا را فاصله میگویند پس در صورت شناسی فاصله میان دو صوت عبارت است از نسبت بسامد آن دو مثلاً اگر تعداد ارتعاش نت (دو) در یك ثانیه 512 بار باشد و نت (ر) 576 بار، فاصله این دو نسبت به هم 512: 576 یا خواهد بود برای بدست آوردن كسر باید فركانس نت (دو) 512 و نت (ر) 576 هرتز را 6 بار متوالی به عدد 2 تقسیم كنیم كه در نهایت نت دو به 8 و نت ر به 9 میرسد كه بر طبق تعریف پرده، فاصله هر دو نت متوالی نسبت ثابتی است.
طبق محاسبات انجام شده نسبت بین هر دو نت متوالی (پرده) 125/1 میباشد كه تقریباً یك عدد ثابت است و همچنین فاصله دو نیم پرده دیاترنیك نیز حدوداً نسبت ثابتی است كه 06/1 محاسبه شده است و نسبت فاصله دو نیم پرده كروماتیك نیز 05/1 است.
همچنین نسبت تمامی پردهها به ربع پرده (كرن) نسبت ثابت 03/1 است. مثلاً فركانس نت دو ح51 و دو دیز 4/539 و دو سری 4/557 میباشد. همچنین كه میدانیم هر پرده معادل 9 كما است و چون كرن ربع پرده است هر كرن به صورت تقریبی 25/2 كما میباشد. اعداد و ارقامی كه ذكر شد قراردادی و تا حدودی تقریبی است و برای كوك كرن و هر ربع پردهای باید به صورت گوشی عمل نماییم كه در این صورت باید با موسیقی سنتی آشنایی داشته باشیم.
در آخر امید است كه موسیقی ما از لحاظ علمی شكلی استاندارد و مشترك در بین همه سازها پیدا كند و دیدگاههای متعصبانه برخی از مسئولان و صاحب هنران نیز واقع بینانه تر شود.

پنج شنبه ۵ آبا ۱۳۹۰ ۰۶:۰۲ صبح
یافتن تمامی ارسال های این کاربر سپاس نقل قول این ارسال در یک پاسخ
ارسال موضوع  ارسال پاسخ 






تالار گفتمان اف دی ال - انجمن تخصصی دانلود رایگان - تالار گفتگوی ایرانیان © 1397.